زوانی ئەداییما فرە شیرینا
با فرەتەر سەرش بنویسمی و بوانمیوە...
عادل محەمەدپوور
چند وردە پەیلوایی سەروو «زوان»ی کە وەلتەر بە بونەو (٢)ی رەشەمەی سەروو ویبلاگوو «پەیلوای، peyliway.blogfa.com» پەخشکریانو و بە خاسم زانا چیگەچەنە بە دەسکاریی پەخشکریووە و بابەتیانە چند راسیی درکنوو.:
*الف) ئەشو زانمی زوان دیاردەیی « زانستی- تەوسیفی»ن و تاریفن تەنیا ئینا دلی ویشەنە و بەس. ئەگەر پەرسا جە من زوان چیشا ئانەم پنە کریو واچوو زوان ئانەنە کە «ھەن». یانی چیش یانی بە شیوەویی تەحقیقیی-مەیدانی لوە دلی ناخەکاشەرە و بژناسەشا، چاگەنە پەین بەرگنو کە تاریفش چیشا. زوان گرد چیوا پەی ئینسانی، زوان ئەمرازوو پیوەندین، جگە چینەیە؛ زوان دەسەلاتا؛ شناسنامەو نەتەوەیین. ئانە کە ساحیبوو زوانین یانی وجوودش بیەن و جە ئایندەچەنە بو. کوردیچ بە گردوو زوانەکاشوە مەنەنوە. بەلام جیاوازی دیاردیوە ئارویانەن و مشوم بونە. مادام من و تو ئەنترینی حال نەبیمی یانی زوانما جیاوازا بەلام ئی جیاوازییە ئانەیە نمارو کە من و تو جە یەک نەتەوەی نەبیمی سەروو ئی تیزە زانستییە(واقیعی- تەوسیفی) ھیچوەخت نمەبو باعیسوو ترازیای گریبەسوو نەتەوەیی. جە دنیانە نموونەیچش فرەن. فرە فەرھەنگە و فرە زوانەنەنی و یەک نەتەوەنی. پیسە: ولاتوو ھیندوستانی و سویس و... ولاتوو ھیندوستانی کە داراو پروسیوە فەرھەنگین فرە بەشەن دیاردیوەیچش ھەن بە نامی «پلورالیزموو زوانی». بە جەمعییەتی فرەتەر جە یەک میلیارد کەسی، نمونیوەن پەی بە عەقلانییەت زیندەگی کەردەی، ئادیچ جە مەشریق زەمینەنە. فرە فەرەنگە+ فرە زوانە...جە قانوونوو بنەرەتی ئی ولاتیەنە؛ «ھیندی و ئینگلیزی» دوی زوانی رەسمیینی، ١٨ زوانی سەرەکی و ۴١٨ زوانیتەری، بیەیشا ھەن رەنگا ئی بەشە زوانا ھەر کام تەنیا ١٠٠٠ کەسی قسەکەریشا با دەی چی موشکلیشا نیا و یەک نەتەونی و بە تەبایی زیندەگی کەرا. بی ئینەی تەحقیقی چی بارەوە کریا بونە و تەنیا جە دورەوە دیای پەی ئی باسیە ئادیچ بە عەینەکا ویما، تارمایی جە «ئەویتەر»ی وینا کریو، مەتاوو چنی بنج و بنەما زانستییەکا و واقیعیەتەکا زوانی یوگیرووە. با بە چەموو واقیعی روشنتەر راستیەکا ئیزمیوە.
دزلی پیتی دیت نیشانه ی دوسین